Champagnestreek
Begin juli waren we een week in de Champagnestreek in Frankrijk, vroeger bekend als Champagne-Ardenne. Hoewel we eerder wel eens in Reims waren geweest, hadden we nooit eerder de tijd genomen om deze regio te verkennen. De bestemming is gedrenkt in alles wat met bubbels te maken heeft, maar je vindt hier ook een flinke dosis geschiedenis en prachtige natuur. Denk aan orchideeën, beuken met kronkelige stammen en een krijtgrond die tal van fossielen bevat.
Mooiste plekken in de Champagne
De Champagne wordt gedomineerd door de Montage de Reims. Dit heuvelplateau wordt omringd door glooiende wijngaarden en rustieke Franse dorpjes. Zowel dorpen als steden in de Champagne hebben wijnhuizen als voornaamste troef. En hoewel vele toeristen de streek bezoeken om hun wijnkelder aan te vullen, was er voor ons gevoel geen sprake van massatoerisme.
Wat je ook doet tijdens een vakantie in de Champagnestreek, het staat vaak in het teken van de bekende mousserende wijn. Een wandeling, boottocht of fietstocht wordt al snel bekroond met een degustatie. Maar maak zeker ook kennis met de interessante historie, van de eerste Romeinse wijnranken tot de gevechten in de Eerste Wereldoorlog.
Natuur in de Champagne
De eerste nachten verblijven we in een van de Cottages Antoinette, met zicht op de wijngaarden. Terwijl ik in de vroege ochtend mijn koffie drink op het terras van de cottage, kijk ik naar het goudgele licht van de opkomende zon over de groene wijnranken. Duiven koeren en mussen vliegen op uit het gebladerte. De klokkentoren van Chigny-les-Roses weergalmt de ziel van het platteland en er daalt een gevoel van rust over me neer.
Tijdens deze reis gaan we uiteraard langs bij wijnboeren, rijden we de panoramische routes tussen de met wijnranken begroeide heuvels en genieten we volop van de gastronomie van de Champagnestreek. Maar we gaan ook de natuur in. We verkennen met name de Montagne de Reims en de Vallée de la Marne, waarvandaan je zicht hebt op de twee overige grote streken; de Côte des Blancs ten zuiden van Épernay en de Côte des Bar in de Aube. Een volgende keer zullen we ons meer op dit laatste gebied focussen.
Wat zijn de hoogtepunten en meest bijzondere plekken in de Champagnestreek?
1. Montagne de Reims
Tussen Reims en Épernay ligt een belangrijke heuvel. Historisch gezien, maar ook vanuit een natuurlijk perspectief. Het Parc naturel régional de la Montagne de Reims heeft zijn eigen microklimaat. Het loont zeker de moeite om de degustaties in de omliggende dorpen af te wisselen met een wandeling in de bossen waarmee het is bedekt. Vooral op warme dagen vind je hier een welkome afkoeling.
Ten noorden van de heuvel de stad Reims, ten zuiden Épernay en Aÿ. Aan de zuidkant wordt het natuurpark begrensd door La Marne en het Kanaal dat parallel hiermee werd aangelegd.
- Faux de Verzy
Patrick Gielen, een perfect tweetalige natuurgids, wacht ons op bij de parkeerplaats van Verzy. Hier voert een gemakkelijk wandelpad langs een aantal zeer bijzondere bomen. De faux, veelal beuken, hebben vreemde kronkelende stammen. Het bladerdek valt als een koepel om de boomstam en vormt een parapluvormig beschermend bolletje.
Niet gek dus dat tal van dieren, zoals vossen, everzwijnen en dassen zich onder het gebladerte verschuilen. Het zijn merkwaardige organismen; soortgelijke kronkelende beuken komen slechts op 7 andere plekken voor. In het natuurpark van de Montagne de Reims zijn er ca. 900 soortgelijke faux te vinden.
Een van de bekendste exemplaren is de Fau de la Demoiselle. Volgens de legende zou Jeanne d’Arc, tijdens haar bezoek met Karel VII aan de abdij van Saint-Basle, in deze boom zijn geklommen om een dutje te doen op een van de takken. Helaas is deze boom in de zomer van 2017 door de bliksem getroffen. Het ONF (Office National des Forêts) heeft besloten de takken, de stam en een informatiebord met het verhaal ter plekke te laten. Andere faux hebben ook sprekende namen gekregen, zoals de fau parapluie, de fau de la mariée of de fau de la tête de bœuf.
Faux de Verzy - le pays des bonsaïs géants
Fotografen leven zich graag uit met de lichtval op de grillige bomen, al is het wel goed te weten dat je niet van de route mag afwijken. Het wandelpad langs de Faux de Verzy is goed toegankelijk voor rolstoelen en kinderwagens, waardoor dit voor alle leeftijden een aanrader is. Honden zijn toegelaten aan de leiband.
Vanaf de parkeerplaats bij Sermiers voert een andere wandelroute langs een aantal markante bomen, les arbres remarquables. Hier kan je wandelen in alle rust, maar de paden zijn niet heel goed gemarkeerd. De wandeling langs de Faux de Verzy is een stuk populairder en beter bewegwijzerd.
- Moulin de Verzenay en Phare de Verzenay
Van ver zie je het iconische molentje boven op de Mont-Bœuf in Verzenay al staan. Dit historische monument dateert uit 1818 en is nu eigendom van G.H. Mumm. De laatste molenaar was Boudeville, die de molen tot 1903 exploiteerde. Daarna stopte de activiteit en pas in 1949 werd de molen gerestaureerd onder leiding van M. Rémy. Tegenwoordig is de Moulin de Verzenay een symbool van de Champagne-streek en biedt hij een prachtig uitzicht over de wijngaarden van de Montagne de Reims.
Een steenworp hiervandaan, op de Mont Rizan, pronkt de Vuurtoren van Verzenay. Deze werd gebouwd in 1909 door Joseph Goulet, een wijnhandelaar, als reclame voor zijn champagnemerk. Goulet noemde de wijngaarden voor de toren een "zee van wijnstokken" en besloot een vuurtoren te bouwen om zijn champagne onder de aandacht te brengen.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd de toren gebruikt als observatiepost voor artillerie, raakte beschadigd door granaatinslagen en werd daarna verlaten. In 1987 kocht de gemeente Verzenay de toren van een champagnehuis (eerst Heidsieck, later Mumm) om er een Écomusée de la Vigne (Wijnbouwmuseum) in onder te brengen.
Het museum opende in 1999. De toren heeft 101 treden die leiden naar een uitzichtplatform op 25 meter hoogte, waar je een 360° panoramisch uitzicht hebt over de wijngaarden van de Montagne de Reims. Het Écomusée de la Vigne vertelt het verhaal van de Champagne, de wijnbouw, en de geschiedenis van de streek. Bezoekers kunnen ook champagne proeven van lokale wijnboeren.
2. Reims
Wist je dat de Kathedraal van Reims groter is dan de Notre-Dame de Paris? Dit bouwwerk an sich is al een reden om Reims te bezoeken. Na een lunch bij Au Cul de Poule kan je aan ander hoogtepunt ontdekken, de Saint-Rémi basiliek. Struin door de straten met hun mooie gevels die dateren uit de jaren '20 en '30. En natuurlijk kan je ook in Reims kelders van de grootste namen van de Champagne bezoeken: Pommery, Taittinger, Ruinart of Veuve Clicquot.
3. Hautvillers, de wieg van de Champagne
De heuvels, huizen en wijnkelders van Hautvillers staan op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. De Abbaye Saint-Pierre d'Hautvillers en de aangrenzende kerk Église Saint-Sindulphe (met delen uit verschillende periodes) liggen aan de oorsprong van de champagne. In 1668 kwam de jonge Dom Pérignon naar Hautvillers. De monnik verbleef maar liefst 40 jaar in de abdij en zijn grafsteen is hier te bezichtigen.
Op een lager gelegen pleintje in het dorp staat een standbeeld van de benedictijnse monnik. Het bronzen beeld staat op de grootste champagnefles ter wereld en is belegd met goudgele stipjes, die symbool staan voor de bubbels. In zijn hand een champagneglas.
Andere hoogtepunten in Hautvillers zijn de fresco van Hautvillers en de Ruelle du Cul de Lampe, een trappenstraat die gek genoeg vanaf de andere kant de Passage des Bénédictins heet. Let tijdens een wandeling door de kneuterige straatjes ook zeker op de verschillende ijzeren uithangborden, die refereren naar de uithangborden in de middeleeuwen.
Een van de mooiste uitzichtpunten van de regio is de Belvédère Dom Pérignon. Er is zelfs een rondrit die een zestal panoramapunten met elkaar verbindt. Met 5 wandelroutes, variërend in afstand van 1,8 tot 12,2 kilometer, een ruime keuze aan restaurants en 17 wijnhuizen plus een coöperatie, is Hautvillers zeker een plek waar je je niet gaat vervelen.
4. Aÿ
Een prachtig dorp, met een verhaal dat teruggaat tot het begin van de jaartelling. Men denkt dat dit ooit een Gallo-Romeinse villa is geweest. Naast de vele mooie gebouwen en vakwerkhuizen vind je er ook tal van andere leuke bezienswaardigheden.
- Pressoria, waar alle zintuigen geprikkeld worden
Op een regenachtige of warme dag vormt Pressoria een aangename afwisseling op de wijngaard- en kelderbezoeken. Het museum biedt een kijkje in de samenstelling van champagnes en op een interactieve manier kom je meer te weten over smaken, geuren en geluiden. Stel je eigen champagne samen en herken geuren van de verschillende druivenrassen. Alle teksten zijn weergegeven in het Frans en het Nederlands, welkom in het moderne Frankrijk.
- Natuur rondom Aÿ
Hoewel de wijngaarden het landschap domineren, is het stadje tevens omgeven door water; de Marne, vijvers en moerassige gebieden. Er leven hier dus tal van amfibieën, reptielen, vogels en zoogdieren. Een deel van het woud is Natura 2000 gebied. Er zijn tal van manieren om de natuur te verkennen: op de fiets langs het kanaal, met de boot of per kajak.
- My House Boat
We maakten een boottocht aan boord van My House Boat, van Aÿ naar Mareuil sur Ay. Eigenaresse Sandra kan ook fietsen en kajaks voor je regelen. Vanuit het Noorse bad keken we uit over het blauwe water van het kanaal en genoten we van de glooiende omgeving. Libellen en kikkers lieten zich zien, vissers zwaaiden ons toe. De house boat is duurzaam ingericht.
Het water van het bad wordt rechtstreeks uit het kanaal gehaald en gefilterd. Het gaat dus schoner terug het kanaal in dan het er uit kwam. Op het dak zorgen de zonnepanelen voor de energie. Het aangeboden eten komt van lokale producenten. De woonboot biedt overnachtingsplekken voor 7 personen en een baby.
5. Lac du Der
Vogelaars komen van over de hele wereld naar het Lac du Der om de vele kraanvogels te zien die hier in de herfst neerstrijken tijdens hun grote trek. Het is een immens spektakel dat zich hier voltrekt; tot 260.000 kraanvogels verzamelen in oktober rond het meer. Eind oktober vindt gedurende 9 dagen het jaarlijkse Fête de la Grue et de la Migration plaats. In de lente komen de vogels terug uit Afrika en ook dan is het meer een trekpleister voor fotografen.
Maar eigenlijk zijn er hier het hele jaar door veel vogels te observeren, en zeker niet alleen kraanvogels. Er zijn 327 geregistreerde vogelsoorten rond het meer. Wij ontmoeten Antoine Cubaixo op de parkeerplaats van Chantecocq. Deze gepassioneerde en bijzonder vriendelijke vogelgids neemt ons enkele uren mee op pad met zijn verrekijker. Met jarenlange ervaring weet hij waar we de meeste kans hebben op bijzondere soorten en vandaag zijn dat de drie vijvers.
We zien tal van bijzondere vogelsoorten, waaronder de zwarte wouw en de lepelaar.
Handig!
Welke vogels komen er voor in Frankrijk? Deze handige veldgids toont alle meest voorkomende soorten en een kaartje met de beste gebieden.
6. Champagnehuizen
We kunnen het niet over een vakantie in de Champagnestreek hebben, zonder meer te vertellen over het goudkleurige drankje. De regio telt maar liefst 360 champagnehuizen. Ook al ben je zelf geen liefhebber, de namen Pommery, Moët & Chandon, Ruinart en Veuve Clicquot klinken je vast bekend in de oren.
Maar denk ook aan de vele minder bekende wijnhuizen die een bezoekje waard zijn. Daarnaast zijn er ca 320 coöperaties actief. 16.500 wijnboeren leveren hun sap aan deze huizen en coöperaties. In totaal zijn er zo'n 6000 champagnemerken. Kortom, veel mensen werken in de sector van de mousserende wijn.
Zelf kregen wij een rondleiding bij het Champagne House Gardet, gevolgd door een kleine proeverij. Clémence Prieux legt alles helder uit, over de druivenpluk, het persen, de gisting en de prise de mousse, de tweede gisting waarbij de champagne zijn belletjes krijgt.
Een scherpe plop, gevolgd door een zacht sissend geluid van koolzuurbelletjes. Dan komt het gorgelende, borrelende geluid van de champagne die in het glas stroomt. Als het glas vol is, blijft het geluid van de belletjes nog nagloren.
- La Cave aux Coquillages
Iedereen kent de bekende champagnemerken, maar er zijn ook bijzonderheden te ontdekken. Laten we wat dieper graven, of beter: de gangen verkennen die gemaakt zijn door Patrice Legrand, eigenaar van La Cave aux Coquillages. Laat me uitleggen waarom een bezoek aan deze krijtgallerijen in de heuvels van Fleury-la-Rivière een unieke belevenis is.
De heer Legrand is altijd gepassioneerd geweest over fossielen. Toen hij dit huis in de Champagne kocht, begon hij te graven naar schelpen en andere fossielen en is tot vandaag de dag nooit meer gestopt. Met de graafwerkzaamheden legde hij mariene overblijfselen bloot die tot wel 45 miljoen jaar oud zijn.
Tijdens een rondleiding wandel je door meterslange gangen en ondergrondse kamers en word je ondergedompeld in geologisch erfgoed, dat op een unieke manier is tentoongesteld. Dit fossielrijke gangenstelsel is niet alleen voor toeristen opgesteld, er vinden ook stages plaats voor beginnende paleontologen en het staat open voor onderzoek.
Zijn zoon Thibault zag nog een ander heil in het graafwerk van zijn pa en vroeg hem om de gangen uit te breiden met wijnkelders. Thibaults aanpak van biodynamische wijnteelt is helemaal bijzonder. De geo-oenologische benadering, die hij vol passie uitlegt, maakt de cirkel rond. Je loopt van de ene in de andere kelder, een voor een uitgegraven met pik en houweel door vader Patrice.
Het bezoek wordt afgesloten met een champagneproeverij. Het is daar dat we begrijpen dat dit hele verhaal betekenis heeft; zijn champagne is het resultaat van een doordachte benadering en niet eerder hebben we zo'n lekkere bubbels gehad. Champagnehuis Legrand-Latour biedt een reis door de tijd, een unieke ervaring en een uitzonderlijk lekkere champagne.
Champagne
De meeste champagnes worden gemaakt van een combinatie van twee of drie van de standaard druivenrassen: Chardonnay (witte druiven), Pinot Meunier en Pinot Noir (blauwe druiven). In totaal zijn er 9 druiven toegestaan voor het maken van de mousserende wijn, maar slechts 1 % van de fabrikanten gebruikt de overige druivensoorten.
Elke druivensoort heeft uiteraard zijn eigen kenmerken en zo gedijt de Meunier bijvoorbeeld beter in de Vallei van de Marne, omdat het daar vaker vriest in de winter en dit ras daar beter bestand tegen is. De Blanc de Noirs is een wijn waarbij alleen Meunier en Pinot Noir gebruikt worden, terwijl de Blanc de Blancs alleen Chardonnay bevat.
Wat ik een interessant weetje vond, is dat de Champagnehuizen beslissen wanneer de drank op zijn best is. Champagne is dus geen bewaarwijn en kan je het beste vrij snel na aankoop al drinken.
Uit eten en overnachten in de Champagne
Bij een goed glas Champagne hoort een lekkere maaltijd. Het aantal restaurants in de Champagne is overweldigend en je kunt hier heerlijk eten voor elk budget.
Onze aanraders voor restaurants zijn La Briqueterie en Royal Champagne (beiden high end, 1 ster en tevens hotel) en La Grange aux Abeilles bij het Lac du Der. Bijzonder overnachten kan bij Cottages Antoinette en Domaine du Der. Wij verbleven ook in La Goutte d'Or, een zeer aangename Chambre d'hôtes in Avize.
- Bijzondere accommodaties.
- Verblijf tussen de wijngaarden.
- Een van de beste views in de Champagne.
- Unieke overnachtingsplekken.
- Boomhut, pipowagen en gîtes.
- Midden in het bos.
- Chambres d'hôtes en gîte.
- Leuke speelkamer, Jacuzzi en sauna.
- Heerlijk ontbijt.
Wandelen en fietsen in de Champagne
Op de fiets en te voet zie je het landschap op een andere manier. Op verschillende locaties worden begeleide wandelingen en fietstochten aangeboden, maar je kunt er ook zelf op uit trekken met een huurfiets of je eigen benen.
Wanneer je een tocht in het bos maakt, informeer dan goed naar het jachtseizoen. Het kan van eind september tot februari zo maar gebeuren dat bepaalde bossen niet toegankelijk zijn voor wandelaars. De beste wandelgebieden bevinden zich in de Montagne des Reims, al is een wandeling in de wijngaarden ook een aanrader.
Eric van Au coeur des sens begeleidde ons tijdens een wandeling in de wijngaarden van Cumières. We houden pauze in een van de houten huisjes tussen de druiven en luisteren wederom aandachtig naar de informatie over het drankje waar het allemaal om draait in de Champagnestreek. Elke dag leren we wat nieuws, maar we beseffen ook dat er eindeloos veel te leren is en dat een eenmalig bezoek niet voldoende is om alles te weten. Wij komen terug!
Onze reis werd mogelijk gemaakt dankzij Explore Grand Est. Hier vind je tevens nog meer nuttige informatie ter voorbereiding van je reis naar de Champagne.
