Bialowieza

Van Don tot Rijn lag eens een oerwoud waar lynx en wolf regeerden. Tienduizend jaar later blijft het unieke natuurgebied Białowieża over, 260 kilometer oostelijk van Warschau en gedeeltelijk in Polen en Wit-Rusland gelegen. De totale oppervlakte van het woud is vergelijkbaar met de Provincie Utrecht. Hier te mogen wandelen is een voorrecht, en toch is het vandaag de dag voor elke natuurliefhebber weggelegd. 

Wij nemen je alvast mee op een natuurreis naar Bialowieza! Het symbool van het oerbos, de wisent (Europese bizon) is weer terug en doet het goed! In totaal lopen er nu weer zo'n 1.000 van deze imposante dieren vrij rond in de Poolse bossen. Kuddes wisenten zijn vooral tegen de avond en schemering te zien in de natuur van Bialowieza. Overdag rusten ze in de dichte boskern, om aan het eind van de middag te gaan grazen op bosweiden. Ook verschillende roedels wolven bevolken de bossen. En tot mijn verbazing, ook elanden.

Białowieża, de laatste wildernis van Europa

Laten we beginnen met een stukje geschiedenis. Nog geen honderd jaar geleden liep dwars door het Bialowieza woud een koninklijk hek. Tot hier en niet verder mocht er hout gekapt worden door de bewoners van Bialystok, daarachter begon het jachtterrein van koningen, keizers en Russische tsaren.

Deel op Pinterest

Bijl en zaag werden alleen gebruikt om het gezelschap vrij doorgang te verlenen. Wisent, hert, zwijn en zeker alle roofdieren waren hun leven niet zeker. Halverwege de vorige eeuw was het groot wild van Bialowieza verdwenen. 

Ironisch genoeg redde deze koninklijke bescherming wel het bos: beperkte toegang voorkwam grootschalige kap en vestiging, wat andere Europese bossen verwoestte.

1. Prachtige oerbossen

Inmiddels is Białowieża een grensoverschrijdend nationaal park en is de natuur in dit deel van Polen een van de best bewaarde in Europa. Alleen hier is nog een intact oerbos te zien, een intrigerend mozaïek van hogere en drogere eikenbossen en laaggelegen, moerassige elzen- en essenbossen. In het voorjaar kleurt het bos geel van miljoenen sleutelbloemen, in de zomer is het verzadigd groen en in de herfst bruinrood gekleurd.

Deel op Pinterest

Maar het meest imponerend blijven de bomen in Bialowieza, die je als in een museum terugvoeren naar weleer. Elzen van veertig meter hoog en zo dik als eikenbomen, ratelpopulieren met een stamomvang van meer dan een meter, wintereiken zoals die hier hebben gestaan in de tijd van de Germanen.

Deel op Pinterest

Veel van deze bomen zijn hol en zeer geschikt voor holenbroeders als drieteenspecht, ruigpootuil en withalsvliegenvanger. Rond de kleine, ongestoord gebleven boskern (25.000 hectare) wordt nieuw bos aangeplant om het gebied verder te versterken. Waterrietzangers en krekelzangers zijn weer overal te horen langs de beken die het bos inlopen.  

2. Wisenten in Polen

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden de laatste wilde bizons uitgeroeid door Duitse troepen; slechts een twintigtal dieren in dierentuinen overleefde en werd weer uitgezet in de bossen van Oost-Polen. Vijf dieren wisten zich voort te planten. De volledige huidige populatie in Europa - 5.000 dieren, waarvan 1.000 in Polen leven - komt voort uit deze overlevers. 

Deel op Pinterest

Wij trokken op pad met onze gids van Totem Expeditions. Łukasz Długowski heeft jarenlange ervaring met het traceren van wolven en bizons. Hij weet de beste plekken te vinden, heeft een neus voor verse sporen en kent de paadjes die de dieren lopen door het bos. 

We verblijven in een heerlijk geurend houten huis in Dębosze, waarvandaan we zowel in de avond als in de vroege ochtend het bos in trekken. We nemen plaats in een kijkhut of aan de rand van een weide in het bos, waar de bizons rond schemer komen eten. 

Wanneer er geen dieren komen opdagen, volgen we een pad dwars door het bos en zien duidelijk uitwerpselen van bizons en sporen van edelherten en elanden. Verderop in het bos weergalmt het burlen van de herten, het is bronsttijd. Helaas de natuur laat zich geen orders op leggen en we zien tijdens onze trip in Bialowieza geen groot wild. Maar een wandeling door deze ruige en primaire bossen is een ervaring op zich. Ik ben dankbaar dat ik hier heb mogen wandelen en heb tal van redenen om terug te komen.

Beste periode voor een natuurreis naar Bialowieza

Een reis naar Bialowieza in Polen is vooral aanbevolen in het voorjaar en het najaar. Het Poolse deel van Bialowieza is uitstekend toegankelijk. In de zomerperiode wordt het gebied wat meer bezocht, maar in de lente en de herfst deel je het bos bijna alleen met de aanwezige wisenten en overige flora en fauna.

Deel op Pinterest

Deze rust is onmiskenbaar uniek in Europa en maakt de natuur in Oost-Polen zo uniek.

Sinds 1979 staat Bialowieza Nationaal Park op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Het werd in 2020 door National Geographic uitgeroepen tot Beste Natuurbestemming.

Belovezhskaya Pushcha, de Wit-Russische kant

Het koninklijk hek dient nu alleen nog om het oerbos in Bialowieza van het overige bos te scheiden. Iets meer naar het oosten is echter een nieuw hek gekomen. Prikkeldraad en een zandvlakte scheiden het Poolse deel van het grotere Wit-Russische deel, Belovezhskaya Pushcha.

Als grensgebied tussen oost en west is dit nog steeds grotendeels verboden gebied. Naast bos bestaat het gebied hier uit meer dan tienduizend hectare trilveen. Bevers verzorgen er de waterstaatkundige werken.

Deel op Pinterest

UNESCO herkende uiteindelijk in 1992 ook dit deel van Bialowieza als werelderfgoed.

Reizen naar Bialowieza

Vanaf Warschau is het ongeveer 3,5 uur rijden om het nationaal park te bereiken. De makkelijkste manier is dus het vliegtuig en een huurauto, maar ook met eigen auto is het natuurgebied in ongeveer 2 dagen te bereiken. Berlijn ligt ongeveer halverwege en kan een leuke tussenstop zijn.

Het openbaar vervoer is in de zomermaanden goed geregeld. Op de website van Totem Expeditions vind je handige informatie over het OV.

Veelgestelde vragen