De Onlanden
Met de skyline van de stad Groningen op de achtergrond en een ligging op de grens van twee provinciën, Groningen en Drenthe, is het relatief nieuwe natuurgebied de Onlanden bijzonder te noemen. Onder het credo 'Natte natuur, droge voeten' zijn op deze plek weilanden omgetoverd tot een gebied met een dubbele functie.
In 1998 trof wateroverlast een groot deel van Nederland, en dat was in de Groningse hoofdstad niet anders. Verschillende woonwijken werden acuut bedreigd door het water en het Groninger Museum werd ontruimd. Om dit voortaan te voorkomen, waren bufferzones rondom de stad nodig, die kunnen vollopen bij grote regenval. Tegelijkertijd wilde men meer ruimte voor natuur creëren.
Natuur in de Onlanden
Tussen 2010 en 2012 sloeg Natuurmonumenten de handen ineen met diverse partners om De Onlanden te ontwikkelen. Door de herinrichting van het gebied ontstond een slimme combinatie van robuuste natuur en effectieve waterberging.
Dit project verkleint de kans op overstromingen aanzienlijk en biedt tegelijkertijd een prachtig leefgebied voor de grote zilverreiger en otter. Ook de roerdomp en zeearenden worden hier regelmatig gespot. Het resultaat is een uniek beekdal waar mens en dier volop van profiteren. Het is een zogenaamd overgangsgebied (tussen Drentse zandgrond en Groningse zeeklei), dat zorgt voor een grote biodiversiteit.
Tegenwoordig is het een walhalla voor vogelspotters, maar ook heel geschikt als je het heerlijk vindt om te voet of op de pedalen een mooi stuk natuur met beken, grasland en moeras te verkennen. En dat op een kwartiertje fietsen vanaf het centrum van de stad Groningen!
Overnachtingstips
- Fijne B&B aan de rand van het gebied.
- Gastvrij en comfortabel.
- Met heerlijk ontbijtje.
- Super schoon en knus huisje.
- Aardige en behulpzame gastvrouw.
- Ideaal voor wandelen en fietsen!
- Dicht bij Hoornsemeer en de Onlanden.
- Prachtig terras aan het water.
- Combineer met een dagje stad.
- Leuk park met Finse blokhutten.
- Aan het Paterswoldsemeer en niet ver van de Onlanden.
- Een begrip in de omgeving van Eelde.
Mooiste plekken de Onlanden
De Onlanden is een uitgestrekt natuurgebied op de grens van de provincies Drenthe en Groningen. Het is de perfecte plek voor iedereen die van rust, weidse uitzichten en bijzondere dieren houdt. Of je nu komt om te wandelen, vogels te kijken of gewoon even uit te waaien, er valt hier genoeg te ontdekken. Sla de volgende plekken zeker niet over.
1. De Uitkijktoren (Het Beeld)
Een absolute aanrader is de 26 meter hoge uitkijktoren. Vanaf de verschillende verdiepingen heb je telkens een nieuw perspectief op het landschap. Eenmaal boven word je beloond met een weids uitzicht over de moerassen en zie je in de verte zelfs de skyline van de stad Groningen liggen.
Probeer ook eens de Exmoorpony's te spotten, die hier het hele jaar door in vrijheid leven. Deze grazers zijn makkelijk te herkennen aan hun witte snuit.
Leuk weetje: vroeger liepen monniken vanuit hun klooster in Aduard helemaal naar Vries. De hoge zandkop 'Het Beeld', waarop nu de uitkijktoren is gebouwd, was voor hen een cruciale plek: het was een van de weinige droge plekken in het verder kletsnatte moeras.
Je wandelt vanaf de parkeerplaats aan de Noorddijk in Peize in een kleine kilometer naar deze unieke toren.
2. De Onlanderij
Dit is het ideale start- of eindpunt van je bezoek. Bij voormalig boerderij De Onlanderij kun je terecht voor een kop koffie of een lekkere lunch. Kinderen kunnen zich hier uren vermaken in de natuurspeeltuin, terwijl jij geniet op het terras met uitzicht over het gebied. In het schuurtje van boswachter Bart vind je mooie foto's en vondsten als veren en schedeltjes van dieren.
Adres voor navigatie: Madijk 1 - Eelderwolde.
Wandel zeker even naar de Hoogzit (tijdens broedseizoen gesloten). Vanaf dit drie meter hoge bankje met houten trappetje heb je geweldig uitzicht op de Onlanden en zie je naast diverse soorten vogels misschien ook wel Schotse Hooglanders.
3. Vogelkijkscherm
In De Onlanden vind je een stalen vogelkijkscherm. Het scherm maakt deel uit van de Beleefroute (800 meter), die direct achter boerderij De Onlanderij in noordelijke richting start. Je wandelt erheen over onverharde paden en over een vlonderpad, waarna het scherm je een heel nieuw perspectief op de natuur en haar bewoners geeft.
Vanaf deze beschutte plek kijk je prachtig uit over het open water en de rietlanden zonder de dieren te storen. Neem je verrekijker mee, want je ziet hier regelmatig zilverreigers, lepelaars en met wat geluk zelfs een jagende visarend.
4. Kijkboerderij 't Hoogeveld
De Kijkboerderij 't Hoge Veld is een biologisch bedrijf en beheert maar liefst 600 hectare van het natuurgebied De Onlanden in nauwe samenwerking met Natuurmonumenten.
Vanaf het bordes boven de stallen kun je de prachtige Limousin runderen van dichtbij bekijken. In de zomer zul je ze buiten in het veld tegenkomen, want dan grazen ze volop in de uitgestrekte veenweiden.
Adres voor navigatie: Helmerdijk 71 in Eelde.
5. Molen Woldzigt
Molen Woldzigt in Roderwolde is een indrukwekkende graan- en oliemolen die nog altijd regelmatig in actie is. Vroeger werd hier volop graan gemalen en olie geslagen uit lijnzaad. De grondstoffen kwamen per schip over het Peizerdiep aan en werden gelost in het haventje recht tegenover de molen.
Nadat dit haventje in de jaren zestig was gedempt, is het in 2006 prachtig in ere hersteld. Tegenwoordig kun je hier weer de sfeer van vroeger proeven, toen het water nog de belangrijkste weg voor transport was. Een mooi plekje voor je picknick!
6. Langmameer
Tussen het Eelderdiep en het Peizerdiep vind je het Langmameer. Dit gebied heeft een belangrijke taak: het water uit het Eelderdiep komt hier tot rust, zodat meegevoerd zand naar de bodem kan zakken voordat het water verder stroomt naar het Leekstermeer.
Het resultaat is een prachtige open waterplas die barst van het leven. Het is een geliefde plek voor watervogels zoals zilverreigers en lepelaars. Zelfs lepelaars die op Schiermonnikoog broeden, vliegen helemaal hierheen om in dit voedselrijke water hun kostje bij elkaar te scharrelen.
7. Monument Oerwold
In het Stobbenven, vlak boven Roderwolde, staat het indrukwekkende monument Oerwold. Kunstenaar Evert van Fucht ontwierp dit beeld nadat er in de buurt boomstobben van maar liefst 9000 jaar oud werden opgegraven.
Het kunstwerk bestaat uit zeven masten van cortenstaal die de stammen van het oeroude bos verbeelden. De glimmende bladeren van roestvrij staal maken het beeld helemaal af. Sinds de voltooiing in 2013 herinnert dit monument bezoekers aan de oernatuur die hier duizenden jaren geleden al te vinden was.
8. De Kleibosch
De Kleibosch is een heel speciaal bos dat zijn naam dankt aan de dikke lagen potklei die hier al bijna een half miljoen jaar in de grond zitten. Deze donkergrijze klei bleef achter na de ijstijd en is nergens anders in de provincie Drenthe zo goed aan de oppervlakte te zien als op deze plek. Vanwege deze unieke bodem heeft het terrein officieel de status van aardkundig monument gekregen.
Vroeger gebruikten de monniken van het klooster van Aduard deze klei al om stenen te bakken in grote ovens op het veld. De diepe sloten die je nu nog steeds in het bos ziet liggen zijn deels overblijfselen van de kanalen waarover de stenen vroeger met bootjes werden vervoerd.
9. Leekstermeer
Het Leekstermeer is de spil in de waterhuishouding van De Onlanden. Dit van oorsprong natuurlijke laagveenmeer vangt het water op van de Noord-Drentse beken, voordat het naar het noorden stroomt. Hoewel de natuur in de zomer onder druk staat door de vele pleziervaart, bieden de brede rietoevers nog altijd een essentieel broedgebied voor schuwe vogels, zoals de roerdomp en de bruine kiekendief.
Door het jaar heen blijft het meer een trekpleister voor bijzondere fauna. In het voorjaar jagen hier visarenden en zwarte sterns, terwijl de nazomer spectaculaire zwermen van honderdduizend spreeuwen trekt. In de rustige wintermaanden dient het water als veilige slaapplaats voor tienduizenden ganzen en meeuwen. Ook de otter wordt, na jaren van afwezigheid, weer regelmatig langs de oevers gesignaleerd.
10. Lettelberterpetten
Ten noorden van het Leekstermeer ligt het gebiedje Lettelberterpetten, dat ook tot de Onlanden behoort. De naam komt van de zogenaamde ‘petgaten’. Dit zijn gaten in de grond die ruim honderd jaar geleden ontstonden door de winning van veen. Wanneer het veen werd weggegraven, liepen de gaten vol met water. Het natte veen werd vervolgens te drogen gelegd op de smalle stroken land die tussen de gaten overbleven: de legakkers.
In de loop der tijd zijn deze waterplassen vanzelf weer dichtgegroeid met planten. Op die plekken is nu een bijzonder elzenbroekbos te vinden. Dit is een moerassig bos waar de bomen letterlijk met hun wortels in het water staan. Wandel over het vlonderpad en waan je in een Nederlandse jungle!
Het is een veilige plek waar veel verschillende planten en dieren leven, als krabbenscheer, de groene glazenmaker (een libellensoort) en de zeggekorfslak.
Activiteiten in de Onlanden
Je verveelt je geen moment in de Onlanden, want er valt altijd wel iets nieuws te ontdekken in dit prachtige gebied. Of je nu houdt van lekker bewegen in de buitenlucht of juist wilt genieten van de rust, dit natuurgebied vlakbij de stad Groningen heeft voor iedereen iets leuks te bieden.
Van de vroege ochtend tot de late avond verandert de omgeving door het licht op het water en de vele dieren die er leven. Het is de perfecte plek om even helemaal op te laden en samen met anderen of juist lekker alleen op avontuur te gaan in de frisse natuur.
1. Wandelen
Tijdens een wandeling door de Onlanden kom je helemaal tot rust terwijl je stap voor stap de omgeving verkent. Er zijn verschillende routes die je langs het kabbelende water en door de ruige graslanden voeren waar je de natuur echt kunt voelen. Vergeet niet om goede schoenen aan te trekken, want na een regenbui kunnen de onverharde paden hier en daar best een beetje modderig en avontuurlijk zijn.
Enkele wandelroutes:
- Wandelroute De Onlanden: deze route is 6,66 kilometer lang en start bij de Onlanderij of bij de uitkijktoren. De route neemt je mee door hart van het gebied, waar je geniet van weidse uitzichten over het water en de graslanden. Ook geschikt voor hardlopen!
- Het Beleefpad (0,8km) is de route naar bovengenoemde uitkijktoren.
- De Trage Tocht Peize (10 km) neemt je mee door de Onlanden en langs het Peizerdiep.
- De Kleibosch (12 km) is een wandelroute van het Drents Landschap. Startpunt: vanaf Molen Woldzigt in Roderwolde en is bewegwijzerd met paarse paaltjes.
2. Fietsen
Op de fiets kun je een flinke ronde maken en zo in korte tijd heel veel van de Onlanden zien. De fietspaden zijn goed aangelegd en vlak, waardoor het voor jong en oud een plezierige ervaring is om hier te rijden.
Je fietst heerlijk tussen de rietkragen door en hebt constant een weids uitzicht over de glinsterende meren waar de wind zachtjes waait. Onderweg kom je genoeg mooie plekken tegen om even te stoppen voor een picknick of om gewoon even te turen over het prachtige blauwe water.
Enkele fietsroutes:
- Fietsroute de Onlanden (30 km): fiets heerlijk door de achtertuin van de stad Groningen en geniet van de enorme weidsheid van de Onlanden. Onderweg hoor en zie je overal vogels die hun plekje in dit waterrijke gebied hebben gevonden. De tocht begint bij de bekende Kijkboerderij het Hoge Veld.
- Fietsroute Groningen, Onlanden en Kardinge (53 km): fiets vanuit de Groningse binnenstad direct de vrije natuur in naar de Onlanden. Ontdek daarnaast Kardinge aan de noordkant van Groningen, waar je geniet van een mooie mix van bossen, moerassen en graslanden. Startpunt aan de Onderdoor in Groningen.
3. Vogels spotten
De Onlanden is een waar vogelparadijs onder de rook van de stad Groningen, waar je bijzondere bewoners kunt spotten. Grote zilverreigers en zeearenden vliegen hier regelmatig over, terwijl de roerdomp zich verstopt tussen het riet.
Elk jaar duiken er weer zeldzame verrassingen op zoals de hop of de monniksgier die vogelaars van heinde en verre trekken. Maar ook meer gangbare soorten als de brandgans, kieviet, fazant en lepelaar spot je hier met gemak!
